Tarıma elverişli iklimi, verimli ve geniş arazileri ile kadim bir tarım kenti olan Sakarya bu özelliğini, sanayi ve ticaret alanlarında elde edilen son gelişmelere rağmen de sürdürmektedir.

İLİN ARAZİ VARLIĞI -TOPRAK VE SU REJİMİ

Sakarya İlinde tarım yapılan topraklar 245.356 hektar genişlikle ilin yaklaşık %51’ini kaplamaktadır. Sulanabilme kabiliyetine haiz 93.000 hektarlık alanın yaklaşık 20 bin hektarlık (toplam alanın % 8’i) bölümünde sulama ünitelerinden fiilen yararlanılarak sulu tarım yapılmaktadır.

TARIMIN İLİMİZ EKONOMİSİNDEKİ YERİ

Ülke genelinde tarım sektörü GSMH içinde %14,5’lik payla sanayi ve ticaret sektörlerinden sonra üçüncü sırada yer almakta iken, diğer sektörler karşısında sanayinin tartışılmaz üstünlüğü görülen Marmara bölgesinin bir ili olan Sakarya’da sanayi sektörünün az bir farkla arkasından gelen ve sanayiye kaynak aktaran itici bir güç konumundadır. İlimiz ekonomisi içerisinde tarım sektörü önemli bir paya sahiptir.

2005 yılında bir işletme başına düşen GSH 20 bin 916 YTL.’dır. İşletmelerdeki ortalama fert sayısının 5,5 olduğu varsayıldığında fert başına düşen GSH 3 bin 803

Tarımsal üretim değeri bu yılın cari fiyatlarına göre 1 milyar 234 milyon YTL olarak gerçekleşmiştir. Bu değerin sektörlere göre dağılımına baktığımızda %42,03’lik bir payla hayvansal üretim ilk sırada yer almaktadır. Bunu %37,63’lük oranla meyve üretimi, %13’lük oranla tarla bitkileri üretimi ve %7,09’luk oranla sebze üretimi izlemektedir.

Tarımsal üretim değerinde 2004 yılına göre %12’lik bir azalma olmuştur. Bu azalmada en önemli faktör, 2005 yılında fındık rekoltesinin %45 azalması ve mısır alım fiyatlarının bir önceki yıla oranla çok düşük seyretmesidir.

İlin güneyinde yer alan ilçelerimizde sebzecilik ve çeşitli meyveler, orta kesimde başta mısır olmak üzere tarla ziraatı ve sebzecilik, kuzeye gidildikçe fındığın öne çıktığı görülmekle birlikte il genelinde hayvancılık yaygın olarak yapılmaktadır.

Sakarya İli arazilerinin kullanım amacına göre dağılımı;
 

Bu alanlar yaklaşık 60 bin aile tarafından kullanılmakta ve işletme başına ortalama 41 dekar arazi görünmesine rağmen, işletmelerin ancak % 18’i 50 dekarın üzerinde arazi varlığına sahiptir.

BİTKİSEL ÜRETİM

Arazilerin küçük ve parçalı olması ilin tarımsal geleceğinde sebzecilik sektörünü ön plana çıkarmaktadır. 1995 yılından bu yana uygulanan projeli faaliyetlerle yoğunlaştırılan eğitim ve yayım çalışmaları sonucunda üreticilerde açık ve örtü altı sebze kültürünün gelişmesi; ekim alanları, çeşitlilik ve üretimde kayda değer artışlar getirmiştir.

İl tarım alanlarının % 47,06’sinde yapılan tarla tarımı tarımsal GSH’dan yaklaşık % 13’lük pay almaktadır. Tarla tarımı yapılan alanların % 45,3’ünde üretilen mısır, ekim alanları açısından olduğu gibi endüstride kullanımı açısından da önemli bir üründür.

İlimizde fındık yetiştiriciliği yapılan alan, toplam tarım alanlarının %28’sine tekabül etmektedir. Bu alandan elde edilen fındık geliri, tarımdan elde edilen gelirin %28’i, meyvecilikten elde dilen toplam gelirin %74’ ü kadardır. Buradan da anlaşılacağı üzere fındık, İlin tarımında ve ekonomisinde önemli bir yere sahiptir. 2005 yılında 2004 yılına oranla fındık üretimi periyodisitenin de etkisi ile önemli ölçüde düşmüştür.

İl genelinde üretim payı olarak % 3 gibi küçük bir paya sahip olan bağcılık sektörü, özellikle Geyve ve Pamukova ilçelerimizde önemli ölçüde çiftçi ailesinin asli geçim kaynağıdır.
 

İlimizde toplam tarım yapılan alan 245356 ha. olup bu alanın 116865 ha. üzerinde tarla bitkileri yetiştiriciliği yapılmaktadır. Geriye kalan 10364 ha. alanda sebzecilik, 5887 ha. alanda meyvecilik, 68660 ha. alanda fındık yetiştiriciliği ve 3623 hektarlık alanda bağcılık, 8750 ha. alanda kavakçılık, 195 hektar alanda ise zeytincilik yapılmaktadır. İlimizin tarımsal yapısı polikültür bir özellik göstermekte, işlenen tarım alanlarında en fazla tarla bitkileri yetiştiriciliği yapılmaktadır.

TARLA BİTKİLERİ ÜRETİMİ

İlimizde uygulanan tarla tarımında ağırlıklı olarak yer alan ürünler arasında, mısır ile münavebe bitkisi olarak buğday, endüstri bitkilerinden şeker pancarı ile ayçiçeği, yumrulu bitkilerden patates ve yem bitkilerinden yonca sayılabilir. Buğday, mısır, şekerpancarı ve diğer tarla ürünlerinde ilimizdeki verim, Türkiye ortalamasının bir hayli üzerindedir.

Tarla bitkileri üretim değerinin ilçeler üzerinden dağılımını incelediğimizde %39,78’lik pay ile birinci sırada Merkez ilçemiz, %12,8’lik pay ile Akyazı, %9,49’luk pay ile Söğütlü, %9,48’lik pay ile Karasu İlçelerimiz sıralanmaktadır.

İlimizde önemli tarla bitkileri ekiliş ve üretim miktarları
 

Mer’alarımızın korunması ve geliştirilmesi için bugüne kadar yapılan çalışmalar sonucunda İldeki tespit çalışmaları tamamlanmıştır. Aplikasyon ve harita yapım çalışması tamamlanan 9 ilçe de 128 köyde haritalanan alan 48.470 da’dır.

Tahdit askısı tamamlanan köylerden Akyazı ilçesi B.Kadirbey köyüne ait 523da. ve Kabakulak köyüne ait 382 da. mer’a için mera ıslah projeleri hazırlanmıştır ve ıslah çalışmaları sürdürülmektedir. 2005 yılı mera ıslah çalışmaları kapsamında hazırlanan Akyazı Vakıf, Söğütlü Beylikkışla, Ferizli Gölkent için hazırlanan mera ıslah projeleri, Eskişehir Toprak ve Su Kaynakları Araştırma Enstitüsü Müdürlüğüne incelenmek üzere gönderilmiştir. İnceleme sonucunda Akyazı Vakıf projesi kabul, Söğütlü Beylikkışla kısmen kabul edilmiş, Ferizli Gölkent projesi ise kabul edilmemiştir.

Islah projesi uygulanan meralarda toplam 4700 m. İhata, 3 adet suluk, 350 Da alanda çalı ve diken temizliği, 200 Da alanda da mera tesis çalışmaları devam etmektedir.

Son bir yılda çayır ve mera ıslahı kapsamında 6 ilçede (Merkez, Akyazı, Hendek, Ferizli, Pamukova, Geyve) 18 köyde 17.300 beton direk, 32.800 kg dikenli tel, 120 ton kimyevi gübre, 2000 ton çimento ve 1200 kg demir temin edilerek kullanılmıştır. Akyazı Eskibedil köyü merasına 2100 metre mera ihata, 2 suluk ve 3 çit kapısı ihalesi yapılmış olup iş teslimi gerçekleştirilmiştir.

Ayrıca çeşitli nedenlerle tahribata uğramış ve vasfını yitirmiş mer’aların ıslahına yönelik çalışmalarda 2005 yılı sonuna kadar İl Özel İdaresi ve Genel Bütçe imkânlarıyla 796 hektar alan ıslah edilmiştir. Genel Bütçe kaynaklarıyla da 89 Ha meranın ıslahı sürdürülmektedir.

İl Özel İdare bütçesinden ve genel bütçeden çiftçi katkılı olarak projeler hazırlanarak çiftçilerin yem bitkileri üretimi desteklenmiştir. 2005 yılında bu projelerle ilgili olarak dağıtılan toplam tohum miktarı 10.000 kg ‘dır.
2005 yılında Özel İdare ve Mera Özel Ödeneği imkanlarıyla Çayır Mera Islahı ve yem bitkisi tohumu alımı için toplam 11 adet ihale yapılmıştır.

SEBZE ÜRETİMİ

Her ilçemizde sebze üretimi yapılmakla birlikte Pamukova, Geyve, Adapazarı, Söğütlü ve Hendek İlçesi ticarî anlamda sebzeciliğin sürdürüldüğü yerlerdir.

İlimizde ticarî amaçlı tarla sebzeciliği yapılan toplam alan 10.364 hektar olup, ayrıca meyve bahçelerinde ara ziraat olarak da sebzecilik faaliyetleri sürdürülmektedir.

MEYVE ÜRETİMİ

İlimizde meyvecilik denildiğinde, Merkez, Geyve, Pamukova, Taraklı ve Sapanca’da ağırlıklı olarak elma, armut, ayva, kiraz ve vişne, diğer ilçelerimizde de fındığın hakim ekilişleri görülmektedir.
 

SÜS BİTKİLERİ

  İklim ve konumu itibariyle özellikle dış mekan süs bitkisi üretimine uygun olan ilimizde sektör hızla gelişmektedir.
 

2001 yılında 47 işletmede 635 dekar olan süs fidanı üretimi, 2003 yılında 101 işletmede 1.659,4 dekar, 2004 yılında 154 işletmede 1944,1 dekar alana ulaşmıştır. 2005 yılı yıl sonu itibari ile dış mekan süs bitkisi üretim alanı 166 işletmede 3681 dekar alana yayılmıştır.

İlimiz merkez yazlık beldesinde 1034 dekar alan İl Özel İdaresince alınmış, süs bitkileri üretmek kaydıyla profesyonel firmalara 16 yıllığına kiralanmıştır. Bölgede Pamukova, Hendek gibi ilçelerde de ihtisas organize üretim bölgeleri oluşturma çabaları sürdürülmektedir. Arifiye beldemizdeki üreticilerin uygun sulama suyu ihtiyacı için Sapanca’dan suyun temini amacıyla İl Özel İdaresi ve Arifiye Tarımsal Kalkınma Kooperatifi işbirliği ile proje hazırlanarak uygulamaya konulmuştur.

HAYVAN VARLIĞI ve HAYVANSAL ÜRETİM

Mevcut durumda İlin tarımsal üretim değeri içerisinde %42,03 lük değere sahip olan hayvancılığın gelişmiş ülkelerde olduğu gibi GSH dan aldığı payın % 60 dolaylarına çıkarılabilmesi için çalışmalar sürdürülmektedir.

İlimizde 121.126 adet büyük baş, 38.627 adet küçükbaş ve 16,3 milyon adet/devre hayvan varlığı bulunmaktadır. Büyük baş hayvan varlığının % 88’i saf kültür ırkı ve kültür melezidir.
İlimizde yapılmakta olan tavukçuluk faaliyetleri Broiler (etçi) tavuk üretimi üzerinedir. Bu işletmeler genellikle Kaynarca, Akyazı, Merkez ve Hendek ilçelerinde yoğunlaşmış olup gerek kapasite gerekse teknoloji bakımından son derece gelişmiştir. Bunun yanısıra İlimizde yumurta tavukçuluğu işletmeleri mevcuttur.

Bu hayvan varlığı ile 2005 yılında 198.962 ton süt, 15.175 bin ton kırmızı et, 152.554 ton beyaz et ve 157 milyon adet yumurta üretimi gerçekleşmiştir.

İlimizde hayvan başına verim ortalaması ülke ortalamasından yüksek olmasına rağmen, bu verimin katma değerini elde etmede yeterli gelişme sağlanamamıştır. Irk ıslahı konusunda %92 oranında başarı sağlanmış olmakla birlikte kalan bölümün de ıslahı gerekmektedir.

Kaba yem açığını gidermede yem bitkileri üretimi ve silaj kullanımında sağlanan gelişme henüz yeterli değildir. Hayvan sağlığı konularında ciddi tedbirlere ihtiyaç vardır.

Karkas et verimi ülkemizde 180-200 kg. arasında iken, ilimiz 260 kg.dır. Ancak bu verim AB ülkelerinde 400 kg.dır.

Bir laktasyonda ortalama süt verimi Türkiye’de 1700-1800 kg. civarında iken ilimizde ortalama 3900 kg. verim alınabilmektedir. Soy kütüğüne kayıtlı işletmelerde ise 5600 kg.dır. Avrupa Birliği’nde bir laktasyondaki verim ortalaması 6500 kg. iken Amerika Birleşik Devletlerinde 7500 kg.dır. Bir başka ifadeyle il verimimiz ülke ortalamasının üzerinde olmakla birlikte alınması gereken çok yolumuz vardır.

Sektörün üretim değerinden daha yüksek pay alması için, verimlilik ilkeleri doğrultusunda tarıma dayalı sanayi tesislerinin geliştirilmesi yanında ırk ıslahı, kaliteli yem temini ve hayvan sağlığı hizmetlerine önem verilmeli, sağlıklı damızlık yetiştirmeye sağlıklı ürün üretmeye özen gösterilmelidir.

İlimiz hayvancılığını geliştirilmeye yönelik çalışmalardan biri olan Dış Kaynaklı Hayvancılık Projesi kapsamında, Ön soy kütüğünde 99.714 adet hayvan, Soy kütüğünde 10.614 baş hayvan kayıt altına alınmıştır.

2005 yılı verilerine göre ilimiz genelinde 708 adet bal üreticisi mevcut olup 591 üretici kayıt altına alınarak ruhsat düzenlenmiştir. Kayıtlı üreticilerde 34 bin 392 adet kovan bulunmaktadır. İlimizde 2,1 ton petek bal, 505,8 ton süzme bal olmak üzere toplam 508 ton bal üretimi gerçekleşmiştir.